Bijzondere graven op kerkhof Ketsheuvel

Onder een stralend zonnetje en vrolijk getwinkeleer van vogeltjes zijn Jeannie Ketelaars en ik op 26 april gestart met de beschrijving van graven op het Orthense kerkhof aan de Ketsheuvel. Om het Orthense karakter van het oude kerkhofje te behouden heeft de Orthense Schaar een monumentenstatus aangevraagd bij de gemeente Den Bosch. De gedachte is dat zo’n speciale status het makkelijker maakt om grote ingrepen op het kerkhof tegen te gaan. De afdeling Erfgoed van de gemeente Den Bosch behandelt de aanvraag en heeft de Orthense Schaar gevraagd een inventarisatie te maken van de graven. Bert van Coenen, de achterneef van Pietje Coenen die ooit melkboer was in Orthen en tegenover het kerkhof woonde, heeft ons uitgelegd hoe je een graf beschrijft.

We zijn nog maar net begonnen met de beschrijving van de graftombe van de familie Janssen-Van Zandvoort -hij was secretaris van de Commissie Orthen- , als een man met notitieblokje het kerkhof oploopt. Hij komt na veertig jaar voor de tweede maal de planten en bloemen tellen. We zien hem bukken om een plantje op de grond te bekijken, met zijn neus op de muur staan die het kerkhof omheind en her en der een blaadje plukken. We vragen hem hoe oud de grote linde is die halverwege het kerkhof aan de linkerkant staat. Hij omarmt de boomstam op borsthoogte en antwoordt dat de boom om en nabij de honderd jaar oud is. Ook de strak gesnoeide bomen langs de omheinde muur zijn lindes. Bij het begin van het tweede deel van het kerkhof staat een acacia. Op de rand van de muur vindt hij tot zijn vreugde tien kleine tongvarens. Zijn inventarisatie leidt tot meer dan veertig verschillende plantensoorten. Soorten die vooral in het rivierengebied voorkomen zoals ereprijs en de ingesneden paarse dovenetel. In augustus keert hij terug voor een telling van de bloemen en planten die dan groeien.

Als hij vertrokken is richten we ons tot het nog gave grafmonument van pastoor Crefcoeur. Hij was slechts acht jaar pastoor in Orthen van 1894 tot 1902. We vragen ons af waar deze zielenherder zo’n groot monument aan verdiend heeft. Direct achter het monument staat een lage grafsteen. In eerste instantie denken we dat het een kindergraf is maar het blijkt de laatste rustplaats van drie leden van de familie Janssen te zijn. Daarnaast staat een andere lage rechtopstaande steen met de tekst Chapeau Jacques Janssen. Geen datum. Het zijn graven waar een mooie bak viooltjes voor staan en een vaasje met verse lelietjes der dalen. Ook ik zet bloemen op de grafsteen van ons moeder, het is vandaag haar verjaardag.

Dan loopt een grote man met fiets aan de hand en emmer aan het stuur het kerkhof op, gevolgd door een ouder echtpaar met kleindochter. Het zijn nazaten van de families Jonkergouw en Van Balen. In een mum van tijd horen we allerlei verhalen over het oude Orthen. Over het winkeltje op Herven, zwemmen in de wiel van d’un Booi, het verdriet over een moeder die veel te jong stierf en een man met vijf kinderen achterliet. Eensgezind vinden we dat de huizen op Herven nooit gesloopt hadden mogen worden. Terwijl de een verwoed het graf van zijn moeder gaat schrobben, ontdekt de ander dat de volle boom die het graf van zijn moeder beschermde, onlangs is gerooid. Jeannie en ik zoeken ondertussen tevergeefs naar een naam op een kunstig gesmeed ijzeren kruis.

Het kerkhof leeft. Hier komen Orthenaren elkaar tegen om te verhalen over het Orthen van vroeger. Heel voldaan sluiten we deze eerste werkochtend op kerkhof Ketsheuvel af: we hebben een paar graven beschreven, ontdekt dat het kerkhof ook biologisch van betekenis is, maar vooral zijn we bevestigd in het belang van het behoud van deze plek. Het kerkhof is een van de laatste tastbare herinneringen aan het Orthen van vroeger. Veel Orthense families liggen er begraven. Het is een ontmoetingsplek die het waard is om behouden te blijven!

Fike van der Burght, lid van de Orthense Schaar